Trở lại câu chuyện thằng bạn thân rủ tham gia đầu tư chứng khoán và crypto năm đó, khi ấy tôi đã không những cười vào mặt nó mà còn khuyên can thôi đừng mơ mộng viển vông nữa. Bạn bè xung quanh và gia đình cũng lên án nó không ra gì, vì nhìn chung ai cũng nghĩ nó “chơi” cái đó tức là… đánh bạc.
Thực ra cũng dễ lý giải vì sao tôi và nhiều người trong xã hội có cái nhìn định kiến và lệch lạc như vậy. Tôi từng đọc ở đâu đó rằng có lẽ đến 80% người chơi chứng khoán tại VN thực chất đang đánh bạc mà lại tưởng mình đầu tư. Một nửa trong số này không hiểu đầu tư, đầu cơ và đánh bạc thì khác gì nhau. Nửa còn lại có thể hiểu về mặt lý thuyết, nhưng đến khi hành động thì lẫn lộn chứ không đảm bảo đúng nguyên tắc của từng vai trò mà họ lựa chọn.
Thằng bạn thân của tôi, dẫu thuộc nhóm 20% còn lại, tức là đầu tư có hiểu biết và tuân thủ nguyên tắc, nhưng vẫn bị đánh đồng với số đông 80% lệch lạc kia.
Vậy đầu tư thực chất là gì?
Theo từ điển Tiếng Việt của nhà xuất bản Giáo Dục (1994).
“Đầu tư:
Bỏ nhân lực, vật lực, tài lực vào công việc gì, trên cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế, xã hội
Bỏ sức lực, thời gian, v.v… vào công việc gì để có thể thu kết quả tốt. VD: Đầu tư suy nghĩ. Chưa đầu tư nhiều vào học tập.”
Hiểu theo định nghĩa trên thì có thể thấy, tất cả chúng ta phần lớn đều ít nhất đã từng đầu tư trong đời:
– Đầu tư thời gian, năng lượng, tiền bạc để đi học ở trường – thứ chúng ta thu về là kiến thức, trải nghiệm…
– Đầu tư thời gian, khả năng, kiến thức, năng lượng để đi làm – thứ chúng ta thu về là kinh nghiệm, kĩ năng làm việc, và tiền bạc…
– Đầu tư tình cảm, thời gian, tâm sức cho một cuộc hôn nhân – thứ chúng ta thu về là trải nghiệm, là những bài học về mối quan hệ, là sự gắn bó sẻ chia, v.v…
– …
Ấy nhưng mà khoan, có thực sự là chúng ta đầu tư? Bởi vì theo định nghĩa về đầu tư, thì ở đó bao gồm cả sự tính toán hiệu quả để thu về kết quả tốt. Thành thật với chính bản thân mình xem, có thực sự những sự đầu tư kia là sự tính toán nghiêm túc để thu về kết quả tốt cho bản thân mình hay không? Hay chúng ta đang chỉ làm mọi việc theo quán tính mà xã hội bảo chúng ta nên làm và tự ta cầu mong bản thân sẽ gặp nhiều may mắn?
Không ít người sẽ nhận ra chúng ta vốn dĩ đã và đang đánh bạc từ lâu rồi, những canh bạc trường kì không ngừng nghỉ trả giả bởi thời gian, năng lượng sống, sức khoẻ, năng lực, v.v… của chính chúng ta. Có những người thực ra đã sống mà như chết từ những năm 30 tuổi, tới 80 tuổi mới chính thức được chôn cũng là vì lẽ ấy.
Nhiều người trong số chúng ta không thực sự ý thức được mình đang đầu tư vào cái gì, nó như thế nào, làm sao để thực sự có kết quả tốt và biết được mình sẽ thu về cái gì.
Nếu chúng ta lao vào một thứ mà không hiểu sâu về nó, trông chờ vận may để thành công thì dù có là làm gì đi chăng nữa, chúng ta cũng đều đang đánh bạc. Với quán tính ấy, nếu chúng ta đầu tư tài chính thì cũng chỉ là thêm 1 canh bạc nữa nối dài danh sách mà chúng ta đang chơi mà thôi.
Tôi nhận ra rằng đầu tư tài chính chỉ là 1 hạng mục đầu tư trong các thể loại như: đầu tư sức khoẻ, đầu tư thời gian, đầu tư tình cảm. Cách mình làm một việc cũng là cách mình làm mọi việc. Đặc biệt, nếu máu cờ bạc đã ngấm vào chúng ta từ lĩnh vực này qua lĩnh vực khác của cuộc đời thì qua tới đầu tư tài chính ta cũng chẳng thoát được.
Mọi thứ chỉ là công cụ, đánh bạc hay không đánh bạc KHÔNG HỀ được quyết định bởi thứ mà tôi đầu tư. Nó được quyết định bởi tâm thế khi tôi tham gia vào đầu tư.
Người ta vẫn bảo, đánh bạc có kiến thức và kỷ luật thì chính là đầu tư; còn đầu tư mà thiếu kiến thức, vô kỉ luật thì chính là đánh bạc. Thị trường tài chính và việc đầu tư tài chính đã giúp tôi thực sự trải nghiệm và thấu hiểu điều này ở tầng sâu sắc hơn bề mặt câu chữ của nó. Nhờ thế, tôi cũng quay lại nhìn nhận các lĩnh vực khác của cuộc đời để nghiêm túc hơn trong quá trình lựa chọn và thiết kế đầu tư vào trải nghiệm, để từ đó tiết kiệm được thời gian, tối ưu hiệu quả, dù đó là yêu đương, công việc chuyên môn hay chỉ đơn giản là những chuyến du lịch lang thang đây đó. Ngược lại, những kĩ năng và trải nghiệm sống ở các lĩnh vực khác cũng bổ trợ để việc đầu tư tài chính của tôi trở nên bình an và hiệu quả hơn.
Đánh bạc có thể trông chờ vào may mắn, chứ một người thành công bền vững suốt nhiều năm liền thì chắc chắn 99% là do kĩ năng, năng lực và chỉ có 1% là may mắn mà thôi. Và vì thế nhà đầu tư thực sự là người liên tục học hỏi, rèn luyện thì mới có thể tồn tại dài hạn trong thị trường.
Từ khi tham gia vào đầu tư tài chính, tôi ôn lại nhiều bài học cũ về quan sát bản thân, sự kiên trì, thấu hiểu cảm xúc và hành vi; nó cũng mở ra vô vàn các kiến thức và kĩ năng mới mẻ. Kẻ tham gia với tâm thế đánh bạc có thể thắng được vài lần nhờ ăn may, còn người đầu tư thực sự sẽ ở lại và phát triển cùng thị trường dài lâu, gặt hái không chỉ thành công về tài chính mà còn tìm thấy nhiều bài học giá trị và trân quý khác, có khả năng áp dụng lên mọi lĩnh vực của cuộc sống.
Dù ở bất kể lĩnh vực nào, tôi tự dặn mình hãy giữ tâm thế của nhà đầu tư thông minh và tỉnh táo. Đừng làm con bạc run rủi chờ Vũ trụ đem tới vài lần ăn may. Trong tài chính, nếu thua đôi khi chúng ta chỉ mất tiền, chứ nếu đó là lĩnh vực hôn nhân – gia đình, là sự nghiệp, là sức khoẻ, v.v… cái chúng ta phải trả cho sự u mê chẳng bao giờ có thể tính nổi bằng tiền.
Hãy học cách đầu tư đúng, để kiếm tiền trong bình an, tiêu tiền trong hạnh phúc!
