Và mãi mãi tôi chẳng bao giờ dư tiền hay đủ giàu để đầu tư cả!
Đó là một cái vòng luẩn quẩn với những người từng ở mức lương/thu nhập trung bình khá như tôi.
Chúng ta có thể không hề quan tâm đến đầu tư tài chính, nhưng hẳn là hơn 1 lần trong đời, chúng ta có thể nghe nói hoặc đọc ở đâu đó rằng muốn tài chính ổn định và vững mạnh hơn, chúng ta cần nghĩ đến chuyện đầu tư.
Ở cấp độ thờ ơ với tiền cao nhất, chúng ta sẽ bỏ qua và thấy nó chẳng liên quan gì tới mình (mời đọc lại bài Sai lầm số 1 của tôi ở cùng album này). Khoảng 5-6 năm trước, thằng bạn thân rủ tôi mua cổ phiếu và đầu tư dài hạn vào Bitcoin, Ethereum và BNB, tôi cười vào mặt nó. Đến năm 2021, nó bắt đầu cười vào mặt tôi.
Ở cấp độ bớt thờ ơ hơn một chút và bắt đầu có vẻ quan tâm, chúng ta bắt đầu đọc 1 bài báo nói về các nguyên tắc của việc đầu tư tài chính, các cách để bắt đầu. Và thường khi tôi nghiên cứu những thứ đó xong, tôi sẽ nhận ra việc đầu tư không dành cho mình, và bỏ cuộc!
Nghe buồn đúng không? Buồn thật á, ở thời điểm khi mà tôi mới ra trường đi làm, lương không quá thấp, cũng gọi là hơn mức trung bình của bạn bè đồng trang lứa. Tuy nhiên sống một mình ở Sài Gòn đắt đỏ, sau khi chi trả mọi chi phí cơ bản thì tôi chỉ còn có mỗi cái nịt. Ấy thế mà chuyên gia tài chính và các thể loại sách nào cũng bảo tôi rằng: Bao giờ phải đổ đầy hết các hũ chi tiêu cơ bản + quỹ tiết kiệm mà vẫn còn dư tiền ra, thì lúc đó bạn mới có thể dùng tiền ấy đi đầu tư tài chính. Nếu nguồn thu hiện tại không giúp bạn dư ra được như vậy thì phải kiếm thêm, kiếm thêm và kiếm thêm.
Các chuyên gia phần đa sống ở nước ngoài, với mức lương ngất ngưởng và bối cảnh xã hội có giống với Việt Nam đâu mà thấu được tình cảnh của thân phận họ Đỗ, tên Nghèo Khỉ như tôi? Hoặc có thể lúc đó tôi chưa sẵn sàng để học, nên chưa gặp được chuyên gia phù hợp với mình.
Hầu như rất ít tài liệu tôi tiếp cận được ở thời điểm đó hướng dẫn cách thay đổi lối sống và chi dùng sao cho tiết kiệm hợp lý mà vẫn thoải mái, đáp ứng được các nhu cầu về vật chất và tinh thần.
Sau đó, tôi tự mình nhận ra sự thật rằng:
CÓ TƯ DUY VỀ ĐẦU TƯ VÀ THỰC HÀNH ĐẦU TƯ THÌ MỚI CÓ TIỀN DƯ RA.
Nhờ vậy tôi bắt đầu thiết lập luôn một khoản chi phí (dù rất nhỏ thôi) để đầu tư theo phương pháp tích sản. Tức là giả dụ mỗi tháng nhận lương 7 triệu thì bên cạnh các chi phí cố định về sinh hoạt và tiết kiệm cần có (mà thường tiết kiệm gửi ngân hàng online thì cũng hay rút mẹ nó ra tiêu lạm vào lắm), tôi chi thêm 200k-300k cho việc đầu tư. Nếu bạn hỏi là 200k-300k ở thời điểm đó đầu tư được cái gì, thì đáp án là cổ phiếu (khi ấy còn được mua lẻ 10 cổ phiếu nên mình đã tìm hiểu và cứ mua tích sản cổ phiếu nhỏ lẻ như vậy đó).
Bây giờ thì việc mua cổ phiếu lẻ không còn được nữa nên mình khuyên mọi người nếu thực sự nghiêm túc với đầu tư tài chính, hãy học và nghiên cứu crypto (tiền mã hoá), vì chỉ với tầm 250k mỗi tháng là bạn bắt đầu tích sản với tiền mã hoá được rồi. Tiền mã hoá mở ra rất nhiều cơ hội về đầu tư tài chính cho tất cả mọi người, đặc biệt là những người có mức thu nhập trung bình – khá. Nếu bạn kì thị và dị ứng với crypto như tôi đã từng, thì thật lòng mong bạn có thể thử mở lòng và dẹp những định kiến sẵn có qua một bên và thực sự tìm hiểu và TRẢI NGHIỆM nó SÂU SẮC và ĐÚNG CÁCH trong vòng ít nhất 3 năm, với số vốn vừa phải, song song với các hình thức đầu tư khác mà bạn biết. Sau đó nếu không thích, bạn có thể quay lại với các phương pháp khác, nhưng ít nhất cũng biết rằng mình đã từng có 1 sự lựa chọn, mình đã thử và mình không thích hợp.
Chúng ta luôn miệng nói rằng mình nghèo lắm, làm gì có tiền để mà đầu tư? Nhưng nếu chúng ta vẫn có đủ 200-300k/tháng để đi cà phê hay ăn nhậu với bạn bè, thì có lẽ cái chúng ta cần thay đổi là tư duy và mối quan tâm của bản thân liên quan đến tiền bạc và tài chính, chứ không phải ngồi đó và than nghèo hết năm này qua tháng nọ, đồng thời vừa xuýt xoa vừa kì thị cái lũ hở tí ra là nói chuyện tiền tiền với cả đầu tư (tôi của những năm 20 tuổi là vậy đó mọi người hihi).
Vẫn là chi tiết ấn tượng từ cuốn “Tâm lý học về tiền” (Psychology of Money: Timeless Lessons on Wealth, Greed, and Happiness”) của Morgan Housel, ông chia sẻ rằng tỉ lệ mua xổ số nhiều nhất ở Mỹ thuộc về nhóm người có thu nhập trung bình và dưới mức trung bình. Mỗi năm trung bình mỗi người họ tốn $400 cho việc mua xổ số, và cũng chính nhóm người này là những người không bao giờ có đủ $400 chi dùng khi có việc cần thiết. Ông kể chi tiết này trong chương “Không ai điên rồ”, không hề phán xét hay chỉ trích hành vi của những con người có mức thu nhập trung bình – thấp kia. Ví dụ đưa ra đơn giản chỉ cho thấy với những môi trường, hoàn cảnh sống và điều kiện khác nhau, người ta sẽ có những thói quen và cách tiêu dùng khác nhau. Việc của chúng ta là nhìn lại hành vi của bản thân, quan sát, thấu hiểu nó và không ngừng học hỏi để phát triển hơn.
Trải nghiệm thực tế đã thực sự khiến tôi nhận ra rằng phải có tư duy đầu tư thì mới có tiền để dư ra được, đặc biệt là với những người có mức thu nhập trung bình – khá hoặc dưới cả mức này. Như tôi nói ở trên, với tôi, tiền tiết kiệm rất dễ để rút ra nên mình khó kiểm soát được bản thân, đặc biệt càng khó ở giai đoạn nguồn thu nhập chưa dư dả gì, cuộc sống thì luôn biến động và có nhiều những khoản phát sinh buộc phải chi (có thể với người khác kĩ năng quản lý tài chính tốt hơn thì không bị, nhưng phần đa tôi quan sát bạn bè cùng trang lứa ở thời điểm đó đều gặp tình trạng tương tự).
Thêm nữa, tiền tiết kiệm gửi ngân hàng đem lại lãi suất không bao nhiêu nên nó không khiến tôi có động lực kiên trì lắm. Thay vào đó, khi nghiêm túc tìm hiểu đầu tư và bỏ tiền vào mua cổ phiếu bluechip định kỳ (dĩ nhiên là chọn loại tốt), không quan tâm biến động giá hay thị trường xuống hay lên, sau 2 năm tài khoản của tôi có những danh mục lời tới 150%, danh mục thấp nhất cũng lời được 30-50%.
(Tới đây thì phải lưu ý, để tránh bạn đọc hiểu nhầm, tôi KHÔNG nói chúng ta đừng gửi tiết kiếm ngân hàng nữa mà đem hết đi đầu tư đâu nhé! Tôi nghĩ mình vẫn nên có ngân sách cố định gửi tiết kiệm, và trích một phần nhỏ đều đặn mang đi đầu tư dài hạn).
Tương tự như vậy, với crypto, nếu chúng ta tìm hiểu kĩ càng, hiểu biết và chọn được những dự án tốt, đảm bảo và bỏ tiền định kì vào đó liên tục từ ít nhất 4 đến 5 năm thì chắc chắn bạn sẽ có mức lời cao hơn nhiều so với việc chỉ gửi ngân hàng.
Nhưng chuyện tiền nhiều hay ít ở đây không phải là thứ tôi muốn đề cập. Điều thú vị nhất của việc đầu tư đó là tôi bắt đầu tiết kiệm và chi tiêu hợp lý một cách hết sức tự nhiên. Thay vì ngay lập tức mua một món đồ yêu thích như trước đây, tôi tự động có nhu cầu chậm lại và tự hỏi mình có thực sự cần nó không? Bởi vì nếu dùng tiền này để đầu tư dài hạn thì có thể sau 2-3 năm tới tôi sẽ mua được cả trăm món đồ như thế. Việc chậm lại như vậy có cần thiết không? Bằng cách này, tôi tự giác phân loại được đâu là những thứ mình cần phải chi và đâu là thứ đơn giản chỉ là nổi hứng muốn chi tiêu chứ không thực sự cần thiết.
Tóm lại, việc học và thực hành đầu tư tài chính khiến tôi nghiêm chỉnh thiết kế một lối sống phù hợp và lành mạnh hơn.
Đến đây thì chúng ta lại phải rất rõ ràng rằng thế nào là đầu tư và làm sao để có được tư duy đầu tư đúng, cái chúng ta đang hiểu về đầu tư đã thực sự chính xác hay chưa? Tôi sẽ viết kĩ về điều này trong phần sai lầm số 5, cũng là phần cuối cùng của loạt bài viết này.
