Chủ đề về các mô hình tài chính biến tướng từ lâu đã là thứ mà mình muốn viết. Nhưng tại sao mình lại cứ lần lữa mãi? Đơn giản là bởi có quá nhiều tâm sự mình muốn chia sẻ về chủ đề này, ý tứ nhiều nên cần thời gian để tổng hợp và sắp xếp.
Mình cố gắng viết theo cách để những người đọc của mình – nếu không may từng là nạn nhân, hay thậm chí là cả những người đã từng phát triển các mô hình thức này, ít cảm thấy bị tổn thương, có được sự động viên, đồng cảm và chia sẻ nhiều nhất. Họ đã không chỉ trải qua tổn thất về vật chất mà còn cả về tinh thần khi hứng chịu đủ những phán xét, lên án từ người thân và xã hội.
MÌNH ĐẾN VỚI CÁC MÔ HÌNH TÀI CHÍNH BIẾN TƯỚNG NHƯ THẾ NÀO?
Khoảng năm 2019, mình đã chủ động tìm đến các mô hình tài chính biến tướng với tâm thế chủ động của một người tò mò tìm hiểu, sẵn sàng khám phá học hỏi và không phán xét.
Chồng mình là một chuyên gia tài chính, anh thuộc kiểu học hành bài bản ở nước ngoài, đã từng làm ở các công ty trong và ngoài nước với các vị trí liên quan đến tài chính – kế toán. Cá nhân anh cũng là nhà đầu tư cổ phiếu và crypto. Bởi vậy, khi nghe mình đề cập đến việc tham gia thử các mô hình đa cấp biến tướng và B.O ở Việt Nam, dĩ nhiên là anh kịch liệt phản đối. Hai vợ chồng mình thậm chí đã có những lần tranh luận căng thẳng, gay gắt với nhau về vấn đề này.
Ở góc độ của mình, mình lập luận rằng mình chỉ muốn tham gia để thực sự hiểu chúng là gì? Tại sao người ta lại dễ dàng tin vào chúng đến thế? Cá nhân mình nhận thức được những mô hình này không ổn, nhưng cụ thể là không ổn ở đâu, như thế nào thì mình không nhận được sự giải thích của bất kỳ chuyên gia nào trên mạng, những lập luận mình được tiếp cận đều không đủ chiều sâu, phần lớn các bài viết tập trung chỉ trích người chơi là ngu và tham, thiếu sự chia sẻ, đồng cảm và kiên nhẫn giải thích. Cả cách giải thích của chồng mình về các mô hình này cũng không đủ thấu đáo để thuyết phục được mình hoàn toàn.
Mình nhận ra rằng:
- Hầu như tất cả những người lên án, chỉ trích mô hình này ở góc độ chuyên môn thì đều chưa bao giờ tham gia chơi bất cứ loại hình nào. Nói nhanh cho vuông là các ông không có trải nghiệm, các ông chỉ toàn nói trên cơ sở sách vở mà các ông được học. Hoặc có khi tham gia đấy nhưng các ông không có tâm thế mở, ngay từ đầu đã đầy các định kiến phán xét rồi, do đó không có tâm thế trung dung khách quan để mà nhận định cho thấu đáo.
- Những người đã từng trải nghiệm, ở cấp độ thua hay thắng, bị lừa hay không bị lừa thì phần lớn lại không có đủ kiến thức, tầm nhìn và hiểu biết để quan sát, giải thích được cái họ tham gia thực sự là gì và bản chất của nó không ổn chỗ nào. Họ chỉ thấy nó không ổn khi họ đã bị thua hết tiền rồi mà thôi. Còn ai vẫn kiếm được lợi từ nó, dĩ nhiên vẫn thấy nó ổn.
Sau khi trình bày được với chồng như thế, nhắc chồng hãy cứ yên tâm tin tưởng vào sự tỉnh táo của mình, hãy cứ để mình tham gia đi, mất một chút tiền cũng được nhưng cái thu về sẽ là trải nghiệm; tới khi ấy chồng mình mới ủng hộ và thoải mái hơn.
Bên cạnh đó, chồng mình cũng chia sẻ lập luận từ góc độ của anh ấy và mình thấy đồng tình vì tính hợp lý với lựa chọn ở góc độ chuyên gia tài chính như anh:
Anh nhấn mạnh về tính kỷ luật và những nguyên tắc trong đầu tư. Việc tham gia các mô hình kiểu này có thể dẫn đến việc phá vỡ các nguyên tắc đầu tư của anh. Bản thân anh nhận thức được sự cám dỗ của đồng tiền và lợi nhuận khủng. Do đó anh không muốn đặt cược lòng tham của mình với các mô hình biến tướng với bản chất là đánh bạc lợi nhuận cao, rủi ro cao kiểu đó. Anh biết rằng đầu tư không có hiểu biết và kỷ luật thì cũng là đánh bạc; đánh bạc có hiểu biết và kỷ luật thì là đầu tư. Nhưng mấy ai đủ tỉnh táo và giữ được mình để mãi là nhà đầu tư trong nhiều canh bạc? Số người làm được điều này rất rất ít. Và với các chuyên gia tài chính, họ biết những cách kiếm tiền khác ổn định bền vững hơn, vẫn sinh lời tốt và rủi ro thấp, vậy thì họ chọn thử những thứ này để làm gì khi ranh giới của việc giữ mình và sa ngã quá mong manh?
CÁC MÔ HÌNH TÀI CHÍNH BIẾN TƯỚNG MÌNH TRẢI NGHIỆM
MÔ HÌNH PONZI
Đây là mô hình đầu tiên mình tham gia. Chơi 3 tháng, chốt lời và dừng lại.
Vậy mô hình Ponzi là gì?
Nói một cách dễ hiểu, về bản chất, đây là hình thức lấy tiền của người nọ trả cho người kia, người vào trước trả cho người vào sau, không có một sản phẩm, dịch vụ cụ thể nào cả. Tuy nhiên, các dự án Ponzi sẽ luôn vẽ ra các sản phẩm/dịch vụ để lấy đó làm cái cớ kinh doanh, tô vẽ ra những tính ứng dụng này kia, từ đó huy động vốn của các nhà đầu tư non kinh nghiệm.
Có những bên làm website đẹp lung linh còn xịn hơn cả những dự án xịn. Nhưng dĩ nhiên, với những người có kiến thức nhất định về đầu tư tài chính, họ đều có thể dễ dàng nhận ra dự án chỉ mang tính bánh vẽ đề lùa gà.
Đây có thể coi là hình thức biến tướng của đa cấp. Thường người ta cứ hay gọi là “đa cấp lừa đảo” nên hàm oan cho mô hình đa cấp chân chính thuần tuý. Hiểu đúng phải là: “đa cấp biến tướng” = “lừa đảo”.
Phân biệt mô hình Ponzi với đa cấp truyền thống
Để phân biệt, chúng ta chỉ cần hiểu rằng mô hình đa cấp bản chất họ có một sản phẩm/dịch vụ cụ thể và có giá trị thực sự. Thay vì chi tiền cho việc quảng cáo bằng các phương tiện truyền thông đại chúng (mass media), họ sẽ đi theo hướng “truyền miệng” (word of mouth) để người đã dùng và trải nghiệm sản phẩm rồi giới thiệu cho người chưa biết. Người giới thiệu thành công sẽ được trích phần % hoa hồng dựa trên sản phẩm, coi như là thay vì tôi trả tiền cho Mark của Facebook Ads thì tôi trả tiền cho người tiêu dùng đã ủng hộ sản phẩm của tôi để họ quảng cáo giúp.
Hình thức đa cấp bản chất là như vậy và nó là 1 công cụ trong marketing, còn chuyện người ta xài nó biến báo tráo trở ra sao thì lỗi nằm ở người dùng, giống như con dao – bạn dùng dao để nấu ăn, tạo ra bao nhiêu món ngon hay dùng nó giết người thì do bạn, chứ con dao chỉ là con dao. Nói chung cái đúng thường chỉ có một, còn cái sai nó thiên biến vạn hoá vô vàn. Hai mô hình tiếp theo mình trình bày trong bài viết này đâu đó cũng là sản phẩm phái sinh của phái sinh của phái sinh của đa cấp, có họ trực tiếp với Ponzi mà ra.
Lý do mình chơi là bởi có một đứa em quen làm ở trong dự án này, nó hiểu rõ cách thức và nhận tiền uỷ thác từ mình (cùng 1 đứa em nữa). Số tiền mình và đứa em cùng góp mua gói thấp nhất nên không bao nhiêu so với mức thu nhập của tụi mình lúc ấy.
Về cơ bản thời điểm đó có tới mấy dự án Ponzi như vậy chào mời. Mình không chọn tham gia các dự án không có chân trong quen biết tin cậy, vì như vậy rủi ro tiền bốc hơi sẽ cao hơn (dĩ nhiên bạn bè quen biết cũng vẫn có thể dính – bởi vì đôi khi bạn ta cũng đơn giản là nạn nhân bị lừa). Nhưng mình thì tin vào độ sành sỏi và uy tín của con bé em kia + xác định chơi xổ số, mất cũng không sao. Kết quả may mắn là mình thắng trong kèo đó.
Nhưng cờ bạc luôn đãi tay mới. Đến kèo thứ 2 do một người bạn thân khác giới thiệu thì mình mất gần hết. Dĩ nhiên số tiền không lớn và nằm trong sự phân bổ quản lý vốn cá nhân, nhưng nó chứng minh cho sự bấp bênh và rủi ro của việc tham gia các mô hình Ponzi kiểu này.
MÔ HÌNH QUYỀN CHỌN NHỊ PHÂN – BINARY OPTION (B.O)
Phổ biến nhất là hình thức Buy – Sell mua bán theo giá của Bitcoin hoặc một số loại tiền mã hoá khác. Trong vòng 30s, người chơi đặt cược tiền và chọn đoán giá của cây nến tiếp theo xuất hiện trong đồ thị. Nếu kết quả trùng với phương án Buy hoặc Sell bạn chọn thì bạn sẽ được tiền.
Cách thức chơi về cơ bản là dự đoán kiểu cờ bạc, tuy nhiên công bằng mà nói thì nó vẫn áp dụng được các mô hình phân tích kỹ thuật + các nguyên tắc quản lý tâm lý và cảm xúc trong giao dịch đầu cơ tài chính. Sự khác biệt chính nằm ở chỗ:
- Trong giao dịch đầu cơ cổ phiếu hay hay tiền mã hoá, bạn thực sự nắm giữ tài sản hoặc ít nhất là nắm giữ hợp đồng chỉ số liên quan đến tài sản.
- Trong phương pháp đặt cược B.O, bạn không nắm giữ cái gì cả, bạn chỉ đặt cược theo phương án xanh hoặc đỏ mà thôi. Nó chính là đánh bạc, cái chúng ta đặt cược là niềm tin vào 1 cơ hội (xanh hoặc đỏ, tương đương với Buy (mua) hoặc Sell (bán).
Mình không ý kiến gì với chuyện đánh bạc, bởi như mình đề cập nhiều lần. Nếu có phương pháp, đủ kiến thức, kỷ luật tốt, tâm lý vững vàng thì chúng ta vẫn kiếm tiền được từ Casino. Trên thế giới, Casino là hoạt động hợp pháp ở nhiều nơi. Đó đơn giản là một công cụ – sử dụng ra sao là do mỗi người. Có điều phải thừa nhận đi thừa nhận lại với nhau rằng đây là cách kiếm tiền rất khó (dù mới đầu ai cũng nghĩ nó dễ).
Dĩ nhiên B.O ở Việt Nam hoạt động không đơn giản đơn thuần như mình vừa giới thiệu. Mình đã từng tham gia ít nhất là 2 sàn B.O, bạn bè mình có những người đứng trong team tổ chức mô hình B.O, có những người là chuyên gia đọc lệnh.
Tuy nhiên cả người tổ chức và người tham gia chơi chưa có ai nói được rõ cho mình cơ chế hoạt động của mô hình này. Lý do đơn giản là bởi bản thân những người tham gia vào hệ thống tổ chức chính họ cũng đang bị nhầm tưởng cái họ làm, còn người bên dưới tham gia chơi thì dĩ nhiên khó có đủ thông tin và tầm nhìn để hiểu chính xác các mình đang tham gia.
Cách mà mình tìm hiểu đó là tham gia và thu thập nhiều mảnh ghép thông tin, ghép chúng lại để có bức tranh toàn cảnh và phân tích chúng, từ đó hiểu được cách thức cơ bản của mô hình này (cơ bản thôi nhé, chứ còn cơ chế sâu xa mình không dám khẳng định).
- Cách tự chơi:
Ai đó tạo ra 1 sàn giao dịch có mô hình đồ thị và lựa chọn xanh đỏ (Buy – Sell) – cách thức tạo ra không khó, thuê dev về và cọp các mô hình nước ngoài là được. Nhiều sàn ở Việt Nam chỉ khác cái tên chứ hình thức giao diện và cách thức hoạt động y hệt nhau. Người tham gia có thể bắt đầu chỉ với $20-$50, nhưng thường được tư vấn là nên bắt đầu bằng ít nhất $200 để có thể áp dụng cách chơi mà người giới thiệu hướng dẫn. Cách chơi dễ hiểu nhất là đặt cược số tiền rất nhỏ, chỉ từ $1-$2 (với vốn ban đầu $200). Khi thua, ta đặt lệnh gấp đôi và tiếp tục chọn lại phương án đã thua trước đó (dựa trên nguyên lý xác suất thống kê). Có một số cách khác nữa phức tạp hơn nhưng cơ bản là có mẫu sẵn các mô hình nến/giọt nước để người chơi dựa vào đó phán đoán (khá hợp lý vì dựa trên xác suất thống kê)
Vấn đề nằm ở chỗ mọi thứ chỉ mang tính tương đối thôi. Điều quan trọng là sàn nhỏ do 1 nhóm cá nhân tạo ra, đồ thị chạy nến chỉ có 15-30s, nên cơ bản chuyện thao túng kết quả dễ như trở bàn tay. Do đó thường người tham gia chơi ít nhỏ lẻ thì ăn, chơi to tiền thì toác là vậy. Mà khi thua, con người hay nổi máu tham, muốn gỡ lại, kết quả càng gỡ càng thua. Trước khi chơi ai cũng nói mình không có máu cờ bạc, chơi rồi mới thấy dòng máu ấy rần rần từ đâu chảy về không hề hay biết.
Cá nhân mình đánh giá cách tự chơi khá hay nha. Bản thân mình tham gia tự chơi và học được rất nhiều điều về việc quan sát cảm xúc và quản trị lòng tham. Với mô hình này mình được nhanh chóng thực hành cách kiến thức phân tích kỹ thuật học được ở mảng chứng khoán/crypto, nhờ đó hiểu và nhớ được phương pháp kỹ thuật tốt hơn (trong 15-30s phải đưa ra quyết định rồi, sai thì biết ngay kết quả chứ không phải chờ =))) Nhưng nói chung mình vẫn chẳng khuyến khích mọi người thử, bởi thực ra muốn học thì có nhiều cách khác, ở đây là mình đang nhìn công tâm vào việc chúng ta có thể thấy được chút lợi lạc nào từ nó. Không nên xài nó để bao biện cho sự đam mê cờ bạc ngập tràn, viện cớ rằng tui chơi để thực hành phân tích kỹ thuật là dở nghen! - Cách nghe theo đọc lệnh:
Nếu bạn không muốn mày mò tự chơi tốn thời gian, mệt óc thì các mô hình này sẽ đề xuất cho bạn phương án nghe chuyên gia đọc lệnh rồi chọn theo. Bạn tự quản lý vốn để làm sao không cháy tài khoản là được (nhưng thường người chơi ai cũng cháy, chỉ có chuyên gia đọc lệnh là không). Hỏi tại sao lại thế thì có rất nhiều lý do, thứ nhất là chuyên gia đọc lệnh vốn to gấp đôi đến khi nào về bờ thì thôi, người chơi thì tiền ít, nếu quản lý vốn không tốt thì sẽ cháy luôn. Thế rồi đội nhóm lại khuyến khích người ta đổ nhiều tiền vào để có thể có cơ hội gấp đôi lệnh lên và kiếm bù lại.
Hình thức này không phải chỉ có ở B.O mà trong các giao dịch Forex đánh chứng khoán hoặc crypto phái sinh, nhiều người môi giới cũng liên tục hướng dẫn người tham gia như vậy. Phần lớn chúng ta nghe phân tích theo xác suất thống kê sẽ thấy rất hợp lý bởi cứ giữ nguyên 1 lệnh đánh gấp đôi hoài kiểu gì mà không thắng. Nhưng mình từng chứng kiến nhiều người chỉ chơi $5 với số vốn $1000 cứ thua ở đâu gấp đôi ở đó liên tục tới khi cháy tài khoản vẫn không thắng đó. Có người quản lý vốn tốt, thua tới lệnh số 6 là dừng, nhưng cứ liên tục mấy lần thua tới tận lận 6 như vậy thì cũng vẫn hội ngộ ở danh sách cháy tài khoản!
Về cơ bản, mình chưa thấy một ai chơi B.O mà thực sự có lời từ tiền thắng các lệnh khi tham gia giao dịch. Mình là người hiếm hoi có lời từ giao dịch B.O đơn thuần và ngay khi gỡ được số đã thua + kiếm được một ít tiền lời, mình đã chọn dừng lại mãi mãi, vì mình biết nếu chơi tiếp sớm muộn gì cũng thua lỗ. Để thắng được số tiền lời đó, mình đã phải nghiên cứu thử – sai rất nhiều phương pháp, áp dụng kỷ luật và quản lý cảm xúc. Quá trình đó thực sự rất mệt mỏi! Thế nên kiếm tiền vậy mình chẳng ham. Tính ra làm công ăn lương bình thường kiếm còn dễ hơn!
Vậy những người thắng được từ B.O (hoặc một số dự án sàn Forex biến tướng) là nhờ đâu? Chính từ tiền hoa hồng họ nhận được dựa trên % khối lượng tiền giao dịch của người họ giới thiệu tham gia. Tức là người tham gia giao dịch tổng số tiền càng nhiều thì tiền họ nhận về càng lớn. Ở một số sàn thậm chí % tiền này được tính từ tổng số tiền mà người kia chơi THUA. Ví dụ mình giới thiệu bạn A là bạn thân của mình vào chơi. Bạn A thuộc nhánh của mình. Nếu A cứ chơi $1 lúc thắng lúc thua, tổng khối lượng giao dịch cỡ $1000 chẳng hạn thì mình nhận 0.1% trên số tiền $1000 đó.
Việc đọc lệnh bản chất chính là tạo ra nhiều khối lượng giao dịch, để người tuyến trên nhận được số tiền hoa hồng nhiều hơn.
Ở đây chúng ta nhận ra họ hàng của mô hình Ponzi mình đề cập bên trên chưa ạ? Người vô trước ăn tiền từ giao dịch của người vô sau. Mô hình đồ thị chay nến 30s thì thiếu tính minh bạch và chính xác, sàn nhỏ lẻ thì bản chất chủ sàn hoàn toàn thao túng kết quả trong tay. Tóm lại, cách duy nhất để bạn thắng được trong cuộc chơi này đó là phải tham gia vào mô hình đa cấp biến tướng này, chiêu dụ thêm người thân bạn bè vào cùng chơi, những người vào sau này muốn thắng được và có lời lại phải mời thêm những người khác.
Nhưng kẹt một nỗi chẳng ai trong hệ thống nói thẳng băng rõ ràng như vậy cho bạn (trừ khi bạn tự nhận ra), họ sẽ truyền đạt dưới những hình thức chia sẻ cơ hội kiếm tiền hấp dẫn và có lợi cho tất cả mọi người. Người duy nhất hiểu rõ có lẽ chỉ có người tạo ra cái dự án đó (hoặc nhiều khi chính người tạo ra dự án cũng chẳng hiểu vì đã bị tẩy não từ lâu và giữ cái niềm tin mù quáng ấy chia sẻ lại cho những người khác, những người khác lại tin theo và tiếp tục đi chia sẻ niềm tin ấy).
Đó là trường hợp cái sàn tạo ra với mục đích lâu dài và tốt đẹp với những chủ sàn tin (dẫu mù quáng) vào hình thức kiếm tiền này, thì cơ bản cơ hội ăn được tiền về lâu dài cũng không có cao, trừ khi bạn dành thời gian để xây hệ thống (tức là mời thêm nhiều người chơi để hưởng hoa hồng). Mình chẳng phán xét chuyện ai làm hệ thống ai không, đó là lựa chọn của mỗi người. Cá nhân mình không cảm thấy hợp với việc kéo người vào để rồi người đó muốn kiếm được tiền thì phải kéo tiếp người khác, mà tính ra cũng mất thời gian công sức lắm chứ không hề kiếm tiền nhàn nhã nhé.
Xét ra ra thì cách các sàn này hoạt động đơn giản chính là mô hình thu nhỏ tồi tàn hơn của mô hình dòng tiền chạy trong xã hội chúng ta. Tiền chạy vòng vòng từ người nọ qua người kia, cuộc chơi được tạo ra bởi các thế lực to lớn bên trên. Có điều xã hội thì rộng lớn và phức tạp hơn, nên khó mà nhìn ra được ai thao túng ai, ai cầm tiền của ai, ai thắng ai thua. Chúng ta đi làm được trả lương cũng đâu biết bản chất tiền đó từ đâu ra, chỉ biết nôm na từ công ty trả thôi phải không nào? Người thạo cuộc chơi, hiểu luật thì cơ hội thắng sẽ cao hơn. Còn không cũng hên xui chờ vào may mắn. Cuộc chơi càng lớn, sân chơi càng chuyên nghiệp, nhiều bên cùng tham gia thì tính công bằng và minh bạch sẽ dễ để cao hơn. Toàn bộ xã hội mà chúng ta đang sống chính là một cuộc chơi lớn của tiền bạc và tài chính, bất kể chúng ta có quan tâm và thừa nhận nó hay không.
Nhưng cứ cho là mô hình được xây có ổn đến mấy, người chủ dự án có đàng hoàng để tạo cuộc chơi tài chính đến thế nào đi chăng nữa, cũng cần nhớ rằng đây là sân chơi không được luật pháp công nhận. Mà luật pháp là đại diện của các ông lớn, các ông nhỏ lèo phèo làm sao có cửa, may ra chỉ ăn được dăm ba mùa chứ khó mà tồn tại lâu dài được.
Rồi giờ tới trường hợp bản chất dự án ngay từ đầu đã có chủ đích lừa đảo để gom nhiều tiền rồi chủ sàn mất hút. Thật không may là số đông các mô hình dự án tài chính ngoài kia chính là lừa đảo kiểu này. Dĩ nhiên với trường hợp này thì chẳng cần nói mọi người cũng biết kết quả.
Mình chọn viết nhiều về chuyện sàn hẳn hoi tử tế là muốn nhấn mạnh ràng, dẫu có hẳn hoi tử tế đến mấy, xét trong bối cảnh chung của cuộc chơi tài chính, thì chuyện bỏ tiền vào đó cũng là quá mạo hiểm. Chơi vui cho biết thì được, tranh thủ ăn xổi thì được. Kiếm nguồn tiền chính từ đó thì mình cá nhân mình không ham.
MÔ HÌNH CHƠI BÀI ONLINE CÓ/KHÔNG CÓ BẢO HIỂM
Về bản chất nó tương tự với B.O bên trên, chỉ là có vẻ trần trụi hơn về hình thức bởi chúng ta dựa trên các lá bài. Bên nào cao điểm hơn bên đó thắng. Ở hình thức không có bảo hiểm thì cách vận hành của nó y hệt như B.O.
Mảng Casino online sáng tạo hơn khi có 1 team nghĩ ra cách thức chơi có bảo hiểm để đảm bảo cơ hội win-win cho các bên. Nôm na dễ hiểu: Có một bên A chuyên cung cấp các sàn bài bạc online như vậy trên khắp thế giới. Người chơi thì lúc nào cũng đông vui sẵn rồi, ngành công nghiệp không khói với doanh thu khổng lồ mà! Bên B là một nhóm Việt Nam, nhìn ra cơ hội kiếm tiền từ đây. Họ cung cấp dịch vụ bảo hiểm + đọc lệnh để người tham gia chơi đảm bảo kiếm được mức lợi nhuận nhất định cao hơn nhiều so với ngân hàng. Rủi ro sẽ nằm ở cái quỹ bảo hiểm đó liệu có vỡ không, bởi vì nếu vỡ thì người chơi không được đền bảo hiểm.
Nếu chiến lược xây dựng, quản lý và phát triển quỹ bảo hiểm tốt thì hình thức này có rất nhiều điểm hay, giảm được rủi ro cho người chơi, theo lệnh đọc của chuyên gia thì dễ quản lý cảm xúc và lòng tham hơn, giữ được kỷ luật. Chuyên gia dĩ nhiên cũng cố gắng để đọc cho thắng, vì thua là quỹ bảo hiểm phải đền. Do đó họ cần xây dựng chiến lược đọc lệnh theo phương pháp xác suất thống kê, quản lý các khung giờ đọc lệnh với tần suất như thế nào để giảm thiểu rủi ro và thắng nhiều nhất có thể.
Câu hỏi tiếp theo đặt ra là thắng hoài thì tiền đâu mà trả? Cơ bản, số người thắng lúc nào cũng ít hơn nhiều so với tỷ lệ người thua bạc, thế thì ngành công nghiệp Casino mới phát triển đến vậy chứ (nhà cái luôn thắng mà). Có rất nhiều người không theo bảo hiểm và đọc lệnh, họ tự chơi và không quản lý được bản thân thì tất nhiên là thua cả. Chưa kể nhiều người mua bảo hiểm nghe đọc lệnh và vẫn tự chơi và thua là chuyện rất phổ biến.
Tuy nhiên, trên thực tế, hiếm có mô hình nào hoạt động đúng nghĩa được như vậy. Rất nhiều dự án ở Việt Nam ra đời dùng cách thức này với mục đích lừa đảo, mang những thứ mình vừa nói trên đi rao giảng lùa gà gây thiệt hại cho những người nhẹ dạ cả tin. Về sau các dự án B.O nhiều bên cũng copy hình thức bảo hiểm này. Mình nói cứng được vậy là bởi mình là một trong số những người đầu tiên ở Việt Nam biết và thử chơi mô hình bài bạc có bảo hiểm từ lúc nó mới xuất hiện. Rất may mắn cho mình là dính được với bên có tư duy và chiến lược bài bản, rõ ràng, minh bạch.
Nhưng kể cả có thế thì đây vẫn là hình thức rủi ro cao, không được pháp luật Việt Nam công nhận (em nghỉ chơi lâu rồi, em vào cho biết thôi chú công an nào đọc được xin đừng bắt em). Nên kể cả có hoạt động đàng hoàng hẳn hoi thì lâu dài cũng chẳng tránh được pháp luật sờ gáy. Kiếm tiền kiểu này chộp giật được chăng hay chớ, tháng nào còn thì biết tháng đó.
AI LÀ NHỮNG NGƯỜI THAM GIA VÀ TÂM THẾ CỦA HỌ LÀ GÌ?
Chân dung 1 người chơi trong số đó chính là mình đây. Hoàn cảnh tham gia mình đã trình bày ở phần đầu. Thời điểm tham gia mình đã có ít nhiều hiểu biết về đầu tư tài chính, lại có chồng là chuyên gia tài chính sát cánh bên cạnh. Mình tham gia với tâm thế để tìm hiểu và khám phá bản chất thực sự các mô hình (đồng thời cũng kỳ vọng nhặt được đồng nào hay đồng đó, nói thẳng ra là vậy, chớ mình mà kêu tham gia tìm hiểu thôi không mê tiền là nói láo). Bởi vậy chuyện chúng biến tướng tới đâu cũng không ảnh hưởng nhiều khi mình nhìn được cấu trúc vận hành và bản chất của mô hình đó. Nếu mình tận dụng được nó để kiếm tiền thì mình không bao giờ là nạn nhân hay bị nó lừa cả. Nhưng lý thuyết là thế chứ thực tế khó lắm, mấy ai thắng được rồi mà biết điểm dừng? Người ta thường chết vì rơi xuống từ đỉnh vinh quang là vậy.
Mình may mắn thắng được nhờ kỹ năng quản lý vốn, quản lý cảm xúc, kỷ luật và dừng lại đúng lúc. Nhưng số đông rõ ràng là không.
Thêm một 1 câu hỏi mình tự vấn bản thân:
Kể cả hiểu được bản chất, tìm được cách chơi để chiến thắng, nhưng liệu rằng cách kiếm tiền này có bền vững và đem lại sự bình an?
Với mình, tiền là công cụ để cuộc sống của chúng ta dễ chịu và thoải mái hơn. Nhưng cách thức để kiếm tiền bằng các mô hình biến tướng kia luôn khiến mình thấp thỏm và phải tính toán không ít thì nhiều. Mặc dù mình chơi theo nguyên tắc quản lý vốn rất chặt chẽ, số tiền bỏ vào luôn ở mức rất thấp, nếu mất cũng không ảnh hưởng gì tới cuộc sống của bản thân, nhưng sau cùng mình sẽ vẫn giữ lựa chọn trải nghiệm để cho biết. Từ đó yên tâm quay về học hỏi và kiếm tiền bền vững, an vui với những hình thức cơ bản mà mình rành, hiểu được các giá trị đằng sau chúng.
Một bài học lớn nữa mình nhận ra khi tham gia các mô hình biến tướng kiểu này, đó là bạn tiếp xúc cái gì nhiều, bạn sẽ liên tục gặp và thu hút cái đó. Bạn lựa chọn chơi các dự án đa cấp biến tướng, lừa đảo thì những cơ hội kiếm tiền đến với bạn liên tục xuất hiện ở dạng này. Cuộc sống và nhận thức của bạn dần bị phủ đầy bởi những luồng tư duy ăn xổi, lệch lạc, nguỵ biện, đánh tráo khái niệm.
Cơ mà nếu mình không tham gia trải nghiệm, giờ đây làm gì có chuyện kể lại cho mọi người phải không?
Một điều nữa mình quan sát và quan tâm, đó là có bao nhiêu người có khả năng nhìn được bản chất của các mô hình này, phân bổ nguồn vốn phù hợp và không bị mờ mắt cuốn theo lợi nhuận hứa hẹn quá lớn? Rất rất rất ít.
Khoan đừng vội trách họ tham lam mờ mắt, liên tục sỉ vả họ như biết bao nhiêu con người ngoài kia. Để mình kể bạn nghe ai là những người tham gia vào các mô hình này nhé! Thành phần tham gia cực kì đa dạng, có cả các doanh nhân là chủ doanh nghiệp, người dân lao động, dân văn phòng, lao động tự do (mình nè), sinh viên,… Trong đó có cả:
- Những bà mẹ bỉm sửa đang vất vả nuôi con, đôi khi còn cảm thấy mình không có giá trị cho xã hội vì cứ quanh quẩn ở nhà lo con bú mớm đái ỉa (dù thực chất họ đã quá đủ giá trị vĩ đại rồi), hẹn nhau lên bay đêm kiếm thêm ít tiền để có thể vui vẻ tự hào rằng mẹ bỉm sửa không hề vô dụng. Trong số đó có cả các bà mẹ đơn thân, có người chồng vừa mới mất đến độ họ chưa hết bàng hoàng trước gánh nặng gia đình bất ngờ phải một mình gánh vác thì Covid đã ập đến cướp luôn công việc kiếm kế sinh nhai.
- Đó là những bạn sinh viên lơ ngơ mới vào đời, muốn kiếm thêm chút tiền để bớt đi chi phí cho ba má dưới quê.
- Đó là một người cha chỉ học hết lớp 9, loay hoay tìm cách kiếm tiền trong một xã hội ai cũng bận rộn chỉ trích phán xét mà hiếm có ai kiên nhẫn lắng nghe, chỉ cách kiếm tiền như mấy ông đa cấp biến tướng hay chuyên gia đọc lệnh mà chúng ta giễu nhại.
Ai cũng có những lý do chính đáng hoặc không chính đáng khi trở thành nạn nhân/thủ phạm của các mô hình này. Nhưng về cơ bản chúng ta chẳng bao giờ thực sự hiểu hoàn cảnh và những gì họ trải qua để mà phán xét hay lên án.
Một điều chắc chắn là hầu như họ đều thiếu những kiến thức cơ bản về tài chính và không có các kĩ năng đúng trong mối quan hệ với tiền.
Chưa cần biết các mô hình ấy có lừa đảo hay ngay thẳng đàng hoàng. Các chuyên gia tài chính hay những người tưởng chừng học cao biết rộng như nhiều người trong chúng ta, có bao giờ ta thực sự nhìn nhận và tự hỏi cớ gì những mô hình ấy thu hút nhiều người đến thế? Phải chăng cái nó cho người ta chỉ là số tiền khủng và tất cả đều vì lòng tham?
Trong số những người chơi mà mình biết, mình hiểu rằng không phải ai cũng có cơ hội học hành, có kĩ năng làm việc và có nhiều sự lựa chọn để kiếm một công việc (hoặc thậm chí là nhiều công việc) ra tiền như mình.
Mình từng tham một vài dự án xã hội, chuyên gặp gỡ và hỗ trợ cùng học tập chung với các em nhỏ ở xóm lao động nhập cư. Mô hình này đơn giản là để các em có cơ hội gặp gỡ và tiếp xúc với những con người khác (các anh chị sinh viên đại học hoặc những người làm nhiều ngành nghề đa dạng khác nhau, có sự thành công nhất đinh). Việc này giúp các em nhận thức được rằng cuộc sống không phải chỉ có đi làm thuê bươn chải cực kì vất vả, hay có khi còn sa ngã vào các tệ nạn như nhiều người lớn trong môi trường mà các em vẫn thấy. Các em có cơ hội mở rộng nhận thức để nhận ra luôn có rất nhiều sự lựa chọn để trở thành những kiểu người khác nhau trong xã hội.
Không có nhiều đứa trẻ lang thang hoặc nhập cư có được cơ hội tham gia những dự án hỗ trợ như thế. Không phải ai cũng có khả năng hay may mắn để có những sự lựa chọn. Đôi khi, có những người, ở những hoàn cảnh nhất định, họ đơn giản là cảm thấy bế tắc đến mức không thấy được sự lựa chọn nào cả.
Với các quyết định tài chính và tiền bạc nói riêng, hay các quyết định trong đời nói chung, ai dám chắc rằng mình luôn đúng và chưa từng sai lầm?
Có phải chúng ta đã từng không ít lần cô đơn và loay hoay trên con đường tài chính, bối rối trong mối quan hệ với tiền? Phần lớn chúng ta có khi học tới cấp thạc sĩ, tiến sĩ nhưng nếu không phải chuyên ngành tài chính, cũng vẫn chơi vơi và mù mờ về tài chính như thường. Việc tìm kiếm người để học hỏi và giúp đỡ cũng chẳng dễ dàng.
Ví thử như mình đây làm việc trong mảng sáng tạo của Agency, nơi mà phần đa dốt tài chính đều như nhau thì tìm ai mà hỏi? Đâu dễ gì thân thiết với phòng tài chính kế toán để mà lao vô hỏi các vấn đề liên quan đến tiền bạc – vốn dĩ được coi là chủ đề nhạy cảm.
Nguồn sách vở và tài liệu phần nhiều được viết bởi các chuyên gia và bằng ngôn ngữ của chuyên gia. Người có học hành đàng hoàng còn đọc ong cả thủ và nhẫn nại lắm mới hiểu thì làm cách nào để những người bình dân trong xã hội thẩm thấu và tiếp thu được chúng?
Nói tóm lại, những người mới được tiếp cận tài chính cần sự bao dung và kiên nhẫn.
Bao dung từ người khác và bao dung từ chính bản thân họ, để tha thứ và thấu hiểu những sai lầm trong các quyết định tài chính mà họ đã/có thể sẽ đưa ra.
Kiên nhẫn từ các chuyên gia, người hướng dẫn, người đi trước để chỉ dạy cho họ tỉ mỉ những thứ mà họ không hiểu. Kiên nhẫn với chính bản thân trên hành trình phát triển trong mảng tài chính có thể chậm nhưng chắc chắn và bền vững của mỗi người.
Ở thời điểm tuổi trẻ loay quay bắt đầu với tài chính, mình đã cực kì sợ hãi và hoang mang, không cảm nhận được sự chia sẻ, đồng cảm hay đồng hành từ các cuốn sách hay hướng dẫn trên mạng của các chuyên gia – vì đơn giản góc nhìn và nhận thức của họ quá khác. Phần đa họ là những người thiên bẩm đã có trí thông minh liên quan đến tiền bạc hay tài chính, còn mình không khác gì 1 dạng thiểu năng. Tiếp cận với những tài liệu, sách vở kiểu đó mình chỉ cảm thấy mình bế tắc và ngu ngốc vô cùng. Mãi đến sau này mình mới may mắn gặp được chồng mình để được kèm cặp chỉ dẫn, có cơ hội đọc cuốn “Tâm lý học về tiền tệ” của Morgan Housel, nghe podcast của anh Hiếu Nguyễn để được tiếp cận với năng lượng bao dung, kiên nhẫn và cảm thông mà mình từng mong ước.
————-
Đây là một bài viết rất dài mà mình quyết tâm viết ra, để gửi tặng những người bạn, người thân của mình đã từng có những quyết đinh sai lầm dẫn đến mất mát, tổn thương liên quan đến tài chính. Đồng thời, bài viết cũng đưa ra thông tin và góc nhìn của người trong cuộc để những ai đang cân nhắc tham gia những mô hình kiểu này có sự tham khảo và chủ động lựa chọn trong tỉnh thức, hạn chế rủi ro nhất có thể.
Dự án Happy Money ra đời cũng đi từ động lực tạo ra một kênh đồng hành và chia sẻ với những ai đang loay hoay với tiền bạc và quản lý tài chính, cùng kết nối với nhau để chúng ta bớt cô đơn và chơ vơ trên hành trình này nhé!
