Tối nay, tình cờ nói chuyện với một người em, tôi mới hay biết rằng một số người giỏi Tiếng Anh kỳ thị Google Dịch. Em chia sẻ với tôi về việc một số người chuyên dịch thuật cho rằng dân chuyên nghiệp thì không cần tới sự hỗ trợ của Google.
Tôi thực sự không hề biết điều này. Đến tận bây giờ, tôi vẫn luôn cho rằng Google là công cụ hữu hiệu giúp cho việc dịch trở nên hiệu quả và tiết kiệm thời gian hơn. Dĩ nhiên, nhiều trường hợp Google dịch rất mắc cười, văn phong và giọng điệu không phù hợp với bối cảnh của văn bản, thậm chí dịch sai ý nghĩa. Nhưng quả thực các tình huống dịch sai nghĩa không nhiều, chủ yếu là lỗi về giọng điệu và văn phong. Đứng trước những lỗi ấy, nếu là một người dùng ngôn ngữ đủ cứng, họ biên tập và chỉnh sửa rất nhanh.
Với tôi, sử dụng Google Dịch có mấy lợi ích sau đây:
Thứ nhất, Google Dịch rút ngắn thời gian đọc hiểu.
Vì cơ bản, với những văn bản tài liệu thông thường (không thuộc nhóm tác phẩm văn học sử dụng nhiều phép tu từ hay ẩn ý), Google dịch gần như hoàn toàn đúng ý nghĩa cần chuyển tải để người dùng hiểu được. Tôi chỉ cần đóng vai trò biên tập viên để hoàn thiện nó sao cho đúng văn phong, giọng điệu để đưa vào bối cảnh sử dụng. So với việc tôi ngồi đọc skim rồi scan rồi lần mò từng từ từng câu để hiểu hiểu, rồi tiếp tục tìm từng từ để dịch trong đầu thì rõ ràng con AI làm việc đó nhanh hơn. Tại sao tôi không tận dụng nó mà phải rị mọ thủ công làm gì?
Thứ hai, Google Dịch rút ngắn thời gian đánh máy.
Việc copy lại đoạn văn bản được dịch từ Google để chỉnh sửa, biên tập trên đó khiến cho tôi tiết kiệm rất nhiều thời gian. Ngồi rị mọ đánh máy quả thực từng là công việc khiến tôi nản hơn cả việc tìm từ ngữ khi dịch.
Ai đó có thể không tin, nhưng tôi đã từng dịch 2 cuốn sách Anh – Việt (mỗi cuốn khoảng hơn 200 trang) cho nhà xuất bản bằng cách này. Dù đó chưa phải là bản dịch xuất sắc so với nhiều cuốn sách dịch lỗi lạc, nhưng tôi chắc chắn nó đúng và hay hơn nhiều cuốn sách dịch khác đang phát hành trên thị trường. Trong quá trình dịch, tôi và chồng cùng nhau làm và mỗi người thực hiện theo một kiểu khác nhau. Tôi dùng Google Dịch còn chồng tôi dùng cách thông thường; đọc – hiểu – đánh máy. Chồng tôi từng sống, học tập và làm việc ở Mỹ khoảng 8 năm, ấy thế mà quá trình dịch sách anh làm mất khoảng thời gian lâu gấp đôi tôi. Sau khi tôi hướng dẫn anh dùng… Google Dịch để thao tác, năng suất dịch tăng gấp đôi – tức là thời gian hoàn thành công việc lúc này bằng tôi.
Thứ ba, chất lượng dịch thuật cũng được đảm bảo hơn hẳn.
Vì sao? Vì nếu dịch kiểu truyền thống, khi dịch xong đã mệt hết hơi. Quá trình ngồi lần mò cũng ngốn hết thời gian rồi, bạn sẽ chẳng còn sức lực hay thời gian dư dả để ngồi tự biên tập kĩ càng nữa. Trong khi bằng việc sử dụng Google Dịch, chúng tôi có dư thời gian để biên tập lại cho chỉn chu (nếu không muốn nói ngồi kiểm tra lại những gì Google làm cũng coi như một lần biên tập). Sau đó, bên nhà xuất bản biên tập thêm một lần nữa (thế là nội dung được trải qua tận hai đến ba lần biên tập, thay vì chỉ có một lần duy nhất biên tập bởi nhà xuất bản!).
Việc người ta có thái độ không tốt khi nhắc đến Google Dịch và phủ nhận vai trò của nó khiến tôi nhớ đến nhiều chuyện khác, trong đó có câu chuyện nuôi ong. Đôi khi, con người thích làm mọi thứ trở nên phức tạp, cồng kềnh và cho rằng điều đó làm nên giá trị của sản phẩm.
Nghịch lý trong ngành ong Việt Nam
Trong quá trình làm việc và tư vấn xây dựng thương hiệu và tổ chức hoạt động kinh doanh bán lẻ cho một dự án nông nghiệp bền vững, tôi được chứng kiến câu chuyện nghịch lý trong ngành ong. Ấy là việc mật ong rừng được bơm thổi thái quá và thậm chí thiếu chính xác về chất lượng cũng như dược tính thực sự, dìm hàng mật ong nuôi. Điều này ảnh hưởng đến rất nhiều hộ nông dân đang nuôi ong tự nhiên tại vườn một cách bền vững và chân chính.
Con ong sống trong tự nhiên, nó làm tổ trong rừng và bay đi khắp nơi để lấy mật. Nó có thể bay ra ngoài phạm vi khu rừng mà nó sinh sống nếu rừng ấy không đủ hoa hoặc không có loại hoa phù hợp với nó.
Xa xưa, người ta chỉ biết một cách duy nhất là leo lên cây, phá tổ ong để lấy mật, bắt chước loài gấu. Điều này khiến những chú ong bị mất nhà, ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại của loài ong và gây mất cân bằng sinh thái nói chung.
Sau đó, con người thông minh hơn. Họ biết nuôi ong tự nhiên – tức là nương theo hành vi tự nhiên của loài ong để chăm sóc chúng và khai thác mật. Gọi là nuôi ong, nhưng thực tế bản chất là người nông dân tìm cách tạo điều kiện để ong làm tổ dưới những gốc cây. Đến mùa hoa, người nông dân sẽ chuyển ong tới khu vực có loài hoa phù hợp để ong hút mật – chính là quá trình cho ong ăn.
(Vốn dĩ không người nông dân nào muốn cho ong ăn đường cả, bởi vì chi phí mua đường còn tốn hơn tiền thuê nhân công chuyển ong tới vườn hoa tương ứng để ong tự ăn mật hoa – tuy nhiên bài viết không đề cập tới chủ đề này, tôi xin phép kể trong một bài khác về nghịch lý vì sao người dân buộc phải cho ong ăn đường để vừa lòng người tiêu dùng. Ai quan tâm có thể tìm xem ở đây trước nhé).
Quá trình khai thác mật ong nuôi theo một quy trình chuẩn sẽ đảm bảo cho ra mật ong có chất lượng tốt, an toàn, không nhiễm các tạp chất/chất độc hại. Điều này có được là nhờ vào việc người nông dân kiểm soát và theo dấu được ong ăn hoa gì, ở đâu, khi lấy mật cũng không cần phá tổ ong mà chỉ gần gỡ máng ong. Chi tiết về cách thức nuôi ong để mật đảm bảo chất lượng, không nhiễm dư lượng thuốc trừ sâu, khai thác an toàn… tôi sẽ chia sẻ trong một bài viết khác.
Thế thì tại sao người ta lại sính mật ong rừng đắt đỏ có giá cả triệu hoặc vài triệu một lít?
Bởi vì phần đông chúng ta (trong đó từng có tôi), tin rằng mật ong rừng là thiên nhiên, cứ cái gì tự nhiên hoàn toàn thì mới tốt. Mật ong đó có thể lẫn cành cây, hoa lá một chút nhưng mà nó… tự nhiên. Mật ong đó xứng đáng đắt tiền bởi người ta phải bỏ công lên tận rừng, trèo tít tận lên cây cao đầy vất vả, hiểm nguy mới khai thác được!
- Tôi đã không biết rằng hành vi đó đe doạ không chỉ sự tồn tại của loài ong mà còn cả tính mạng của người lấy mật, khi mà quá trình leo rừng, trèo cây có rất nhiều mối nguy hiểm tồn tại.
- Tôi đã không nhớ rằng trong tự nhiên cũng có cả những loài hoa độc, mật ong khai thác không đúng cách thì khó đảm bảo chất lượng hoàn toàn và có thể nhiễm độc tố.
- Tôi đã nghĩ cứ phải kì cạch lên rừng khai thác thủ công thì mới… thật và vì thế tốt hơn nuôi ong tại vườn với một hệ thống và quy trình chuẩn nhằm chăm sóc và tạo điều kiện cho ong phát triển.
Thực chất, việc nuôi ong tại vườn theo quy trình đúng và tôn trọng tập tính tự nhiên của loài ong không chắc nhàn hơn việc đi lấy mật ong trên rừng. Cũng giống như việc dùng Google Dịch không hẳn là làm cho việc dịch trở nên dễ dàng hơn đâu (nhưng chắc chắn nó giúp mọi thứ tối giản và tránh được những pha xử lý cồng kềnh không cần thiết).
Con người có tư duy và đầu óc sáng tạo, vì thế chúng ta nên biết cách tận dụng các công cụ và kĩ thuật sẵn có để công việc trở nên hiệu quả và cho ra những sản phẩm chất lượng. Không phải cứ dính đến công cụ hay kĩ thuật thì sẽ làm mất đi vẻ đẹp của sự tạo tác thủ công. Nếu tư duy máy móc như thế thì tự chúng ta đang tự giới hạn bản thân và làm mất đi sự tự do của chính mình, chưa kể tới việc còn gây ra sự lệch lạc trong hành vi và nhận thức nói chung (như trong ngành ong là ví dụ điển hình).
Phiêu Linh,
Vĩnh Hải – Nha Trang, 8/5/2022
Hình ảnh:
